Ik verbaas me over een verbazing die schijnbaar veel mensen hebben. Laatst verbaasde ik me weer. Het was op een masterclass met het thema dat ikzelf “anders kijken” zou noemen, waar ik een deeltje van mocht verzorgen. Aan de masterclass deden mensen van allerlei pluimage mee. Om een reden waar ik hier niemand mee zal vermoeien kwam het onderwerp op feedback geven, en dat dat zo belangrijk is, en dat de werkende mens dat te weinig doet. Iemand opperde dat de werkende mens dan geholpen zou zijn bij het volgen van een feedbacktraining. Dan zouden ze wel vaker feedback gaan geven. Een ander bracht daarop in dat het haar ervaring was dat die trainingen zo weinig effect hadden: ‘Dan hebben ze allemaal zo’n cursus gehad en dan doen ze het nog niet!’ zei ze met verbazing in haar stem.

Awel, het is díe verbazing, die mij vaak verbaast. Want waarom zou een feedbacktraining, in de vorm waarin die in 99 procent van de gevallen wordt gegeven, wél werken?

99 van de 100 cursussen over elkaar aanspreken leren de deelnemer namelijk een techniek. Veelal heeft die een variant van een formulering die je móet gebruiken: benoem het gedrag dan het gevoel en dan het gevolg. (‘Toen jij te laat kwam kreeg ik het idee dat de vergadering je niks interesseerde. Daarom kon ik jouw bijdrage niet meer serieus nemen.’ Of zo.) De gevorderden leren er dan nog een vierde ‘g’ bij, die staat dan voor het gewenste gedrag. (‘Ik zou het fijn vinden als je de volgende keer op tijd komt.’) Meestal wordt menig situatie uitgebeeld middels rollenspellen – al dan niet met trainingsacteurs – zodat de drie (of vier) g’s zo stevig in de hersens gestanst worden dat je van een g-spot kunt spreken (als je dat zou willen – ik ken één trainer die daarvan wilde spreken). Trainers die deze wijsheden overbrengen lijken ervan overtuigd dat hun deelnemers, gewapend met deze wijsheden, de volgende keer zonder haperen elke hun werkplezier en productiviteit in de weg zittende collega op de juiste wijze van feedback kunnen voorzien, met louter positieve gevolgen.

De volgende dag komen de deelnemers weer in de praktijk. Die blijkt weerbarstig ‘en dan doen ze het nog niet!’

Aangezien de verbazing over dit mechanisme mij verbaast, verdient mijn verbazing eerst uitleg. Waarom verbaast het mij dat mensen blijkbaar verwachten dat die 99 procent van de feedbacktrainingen effect heeft? Nou, ik vind het gek dat iemand zou verwachten dat je het gedrag van een volwassen mens dat al jaren in een bepaald systeem werkt verandert door hem of haar een techniekje te leren. Het is alsof je aan de bemanning van een lek geslagen boot op volle zee leert hoe ze het dek echt goed kunnen schrobben: het is even niet zo belangrijk. Niemand denkt eraan op het moment dat de boot kapseist.

Sterker nog, ik geloof dat de techniek überhaupt niet belangrijk is. Als mensen zich goed en veilig bij elkaar voelen, kun je op alle manieren zeggen hoe je over hun gedrag en zelfs over henzelf denkt. Tegen m’n beste vrienden hoef ik bijvoorbeeld niet aan te komen met vier g-formuleringen. Juist niet. Het gaat er dus om dat je je niet richt op het gedrag maar op de omgeving. Het gedrag van mensen wordt namelijk bepaald door hun karakter (wie ze “van binnen” zijn) en wat de omgeving van hen vraagt. Simpel voorbeeld: ik heb een basketballijf. (God knows dat ik vroeger heel graag een voetballijf had gewild, maar inmiddels weet ik: ik kan het nooit goed kunnen, dat voetballen.) Geef mij een basket met een basketbal en ik kan er best fraaie dingen mee. (Geef me een voetbal en ik kan er niks fraais mee – althans, niet expres.) Met andere woorden, zet me in de juiste omgeving en ik doe waar ik voor geboren ben.

Normale mensen, en dat zijn de meesten van ons, weten prima wat ze eigenlijk zouden moeten of willen zeggen tegen hun collega’s om ervoor te zorgen dat die echt naar hen luistert. Je moet dus niet gaan sleutelen aan hun gedrag, maar aan hun omgeving.

Dat veel mensen dat niet zien, blijkens hun verbazing over niet-werkend feedbackonderwijs, komt denk ik door de wijze waarop we zijn opgevoed. We zijn groot geworden met wat psycholoog Zimbardo noemt ‘de Fundamentele Attributie Fout, die de innerlijke kwaliteiten van de mens aanwijst als de belangrijkste bron van hun handelen.’ Veel mensen zijn nog steeds van mening dat de enige verantwoordelijke voor zijn handelen de handelende mens zelf is. Als je ziek bent, word alleen jij behandeld. Als je een strafbaar feit hebt gepleegd, word alleen jij beschuldigd. Als je succes hebt, word alleen jij bejubeld. Als je een fout maakt, word alleen jij verantwoordelijk gesteld. Als je je als een hufter gedraagt, kijkt men alleen jou daarop aan. Terwijl in zoveel situaties je ziekte, misdaad, succes, falen en hufterigheid aan allerlei systemische factoren liggen.

En daarom denken we dat het het individu, gewapend met feedbackwijsheden over drie (of vier) g’s, moet lukken om zijn collega’s van goede feedback te voorzien. Die kan daarmee lekker handelen. Maar de belangrijkste handel die het oplevert is voor die 99 procent van de trainers.


Als je mijn blog waardeert, laat dat dan zien: meld je aan als e-mail-volger of like Fellow Man op Facebook. En/of koop m’n boek Ik vind u een eikel – waarom we supersociaal zijn op bol.com. (Of, doe een training die echt helpt om een omgeving te creëren waarin mensen elkaar aanspreken, bij Fellow Man bijvoorbeeld.)

Advertisements

2 thoughts on “Feedback op 99 procent van de feedbacktrainingen

  1. Word zou ik als wordt schrijven. (Feedback). De gedaante van de werkelijkheid is altijd rijker dan de lijnvoering van de principes. Schreef Musil in de man zonder eigenschappen. Lijkt me passend.

    1. Dag Johannes! Dank voor je comment én feedback. Als je de ‘word’ in ‘word alleen jij’ bedoelt, dan zou ik dat toch zonder ‘t’ schrijven. Ik heb in de gauwigheid geen keihard bewijs gevonden, maar Genootschap Onze Taal zegt in ieder geval: ‘voeg geen t toe als het onderwerp jij/je is én achter de persoonsvorm staat: maak jij / word jij.’ Ze maken daarbij geen uitzondering voor woorden die tussen de persoonsvorm en jij staan. Ik dus ook maar niet. Mooie uitspraak van Musil, en als ik hem goed begrijp, ben ik het helemaal met hem eens (en volgens mij onderstreept mijn column dat, toch…).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s