Volgens biologen is de mens van nature een groepsdier, een nomade, een jager én een prooidier – al is de individualisatie toegeslagen, wonen we nu vrijwel allemaal in gehuchten, dorpen en steden, jagen we tegenwoordig vooral in de supermarkt op ons vlees en hebben we onze natuurlijke vijanden over de jaren heen redelijk doeltreffend uitgemoord, opgesloten of verdreven uit ons leefgebied. De sardine is dat ook: groepsdier, nomadisch, jager en prooidier.

Een sardine zwemt in grote scholen rondjes achter andere sardines aan, zonder zich bewust te zijn van of geïnteresseerd te zijn in waar de vissen vóór hem heen gaan en waarom. Sardines migreren in groten getale om aan voedsel te komen. Dat ze van samen trekken houden blijkt wel uit het feit dat ze soms duizenden kilometers afleggen en dat sommige scholen meer dan 7 km lang, 1,5 km breed en 30 meter diep zijn. Ze jagen in groepen op plankton – voor zover drijfjacht op de gehandicapte lilliputters van de zee jagen mag heten, want plankton bestaat vooral uit minuscule schaaldiertjes die zich onhandig en traag voortbewegen. En sardines vallen ten prooi aan dieren als dolfijnen, jan-van-genten, haaien en robben.

De vele vergelijkingen tussen mens en sardine zag ik laatst tijdens de avondspits terug op knooppunt Hoevelaken, waar de A1 en de A28 elkaar kruisen. Ik kwam uit zuidelijke richting van de A28 en wilde in westelijke richting de A1 op. De A28 ligt boven de A1 en je komt via een van de vier “bladen van het klaverblad” naar beneden op de parallelweg van de A1, waar je in kunt voegen. Je komt dan op Nederlands slechtste invoegconstructie ooit. De parallelweg naar de A1 bestaat uit twee wegstroken, die een paar honderd meter verderop samenkomen in één strook, precies op het punt waar het verkeer dat uit noordelijke richting van de A28 komt ook invoegt. Je hebt drie rijstroken die op het zelfde punt één worden. Het schiet daar dus niet op. De meeste mensen die hier in de spits rijden weten dat ook.

Deze keer leken de aanwezige automobilisten gebruik te maken van die kennis en zich te beseffen dat je beter van twee dan van drie rijstroken naar één kunt gaan. Want toen ik vanaf het klaverblaadje aan kwam rijden, stonden alleen op de rechterbaan van de parallelweg auto’s in de rij te wachten. Even genoot ik van mijn medeweggebruikers en hun efficiënte vorm van zelfbeheersing. Ik sloot netjes aan in de ene rij. We reden niet hard, maar we kwamen met z’n allen gestaag vooruit.

Tót, een paar auto’s achter mij, iemand het op z’n heupen kreeg. Hij schoot naar de tweede baan en langs de lange rij wachtende auto’s, tot aan het punt waar de noordelijke automobilisten de A1 op wilden rijden. Nu heb ik geen nadrukkelijke moeite met mensen die gebruik maken van braakliggende weggedeelten en de ruimte die er is in de verkeersregels. Toch ontviel mij op dat moment een vloek. Ik wist namelijk dat dit het begin van het einde van de zelfbeheersing was. Auto’s die nieuw aangekomen waren van de zuidelijke kant van de A28 reden prompt door naar de tweede baan, maar ook mijn “vrienden” verraadden mij, door de rij vóór mij te verlaten en zich te voegen achter de stoere tweedebaners. De nieuwe rij zwol gestaag aan tot ie stil stond en de rij waar ik me in bevond, was al eerder tot een regenachtige stilstand gekomen.

Ik werd er een beetje droevig van. En niet eens van de gedachte dat ik nu nog wat later thuis zou zijn, maar van het feit dat de schoonheid van zelfbeheersing hier werd verpest. Alleen maar omdat één visje het verkeerde pad was opgeschoten, denkend dat daar meer te halen was, en de rest er gedachteloos achterna sjeesde. Als het jagende, trekkende, plankton etende groepsdier dat de sardine is, gingen mensen achter hun easy target – een paar meter dichter bij huis zijn – aan, zonder na te denken over de gevolgen van hun hersenloze daad.

* De mens is zijn mens een sardine (vrij naar ‘homo homini lupus,’ (de mens is zijn mens een wolf) dat vooral bekend is van de Engelse filosoof Thomas Hobbes)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s