Van de week is een medewerker van een klant helemaal los gegaan tegen mij. Als ik rationeel samen zou vatten wat hij mij verweet, dan is het dat ik mijn werk doe. Ik ben volgens hem kritisch, kom vaak met modellen om dingen te verduidelijken en neem te vaak initiatief. In een project waar ik als extern adviseur bij betrokken ben om de kwaliteit te verhogen en de voortgang te bespoedigen, lijkt me dat niet per se negatief.

Maar, zoiets is natuurlijk niet rationeel. De beste man zat met andere dingen, die niet goed in een tirade zijn te vatten. En op mij had de situatie ook niet puur rationeel effect. Het duurde ongeveer een uur vóór ik m’n hartslag weer onder controle had en niet de neiging had om te gaan huilen als iemand me vriendelijk vroeg of het wel ging.

Het was voor mij de eerste keer dat iemand over zoiets totaal onverwacht en op zo’n manier tegen me uitviel. En de plek waar hij het deed, leverde ook bonuspunten op: bij zijn bureau, midden op de werkvloer van zo’n verdieping met open flexplekken zonder tussenmuren. En dát heeft meer te maken met waar het me nu om gaat. Ik kan namelijk uitvoerig beschrijven hoe dit zo ver had kunnen komen en een psychologische verhandeling over deze man schrijven, maar daar gaat het niet om. Dit is ook niet de plek om dat te doen. Het zou niet kies zijn.

Nee, waar het me om gaat, is dat deze man een paar minuten tegen me aan het uitvaren was, terwijl een collega van hem tegenover ons zat te werken achter z’n pc. Die deed alsof er niks aan de hand was. Hij keek amper tot niet op, stopte niet met werken, liep niet weg, vroeg niet om stilte. Hij was vooral bezig te doen alsof hij niks met ons te maken had. Pas toen ik tegen mijn verbale aanrander zei: ‘Is dit wel de plek om dit zo te bespreken?,’ zei de collega-aan-de-overkant: ‘Eh, ja. Die ruimte daar is nog vrij,’ terwijl hij naar een openstaande deur wees. Hij zei het met een toon die hij ook zou gebruiken als je hem zou hebben gevraagd waar je met een collega kon overleggen over iets onspannends als de jaarrekening. Alles straalde uit: ‘Alles is oké. Ik zie niks raars gebeuren. Jullie?’

Gek, vind ik dat. Het was overduidelijk dat hier wél iets raars gebeurde. Het is niet normaal dat je collega een tirade afsteekt tegen iemand, terwijl jij zit te werken.

Gedragsbioloog Frans de Waal heeft het over the elevator effect, het gedrag dat mensen vertonen als ze in een volle lift met onbekenden staan: niet praten, niet bewegen, niemand aankijken. De Waal doet veel onderzoek met chimpansees. Bij die dieren ziet hij hetzelfde. Hoe meer dieren er in een ruimte gestopt worden, hoe minder opvallend ze zich gaan gedragen. Daarbij hoort trouwens ook agressief gedrag. Chimps worden minder agressief als ze met meer op een kluitje zitten. Het “grappige” is wel dat de apen dan meer stress hebben. Dat blijkt uit de mate waarin ze zichzelf krabben – schijnbaar een teken van stress bij apen – en de hoeveelheid cortisol in hun ontlasting. Cortisol wordt ook wel het stresshormoon genoemd.

De verklaring die Frans geeft, is dat de chimpansees zich inhouden om te voorkomen dat er situaties ontstaan die niet zijn te voorspellen of beheersen in zo’n kleine ruimte. Niemand kan vluchten als de tering uitbreekt. Met andere woorden, het is verstandig om je onopvallend te gedragen in onvoorspelbare sociale situaties, maar het kost je wel energie. Het levert stress op.

Ik vermoed dus dat de mensaap die aan de overkant van de tafel zat zich ook liet leiden door die oeroude instincten. Want, hij deed niet dat wat logisch lijkt. Hij hield zich dus in, als je het mij vraagt. En, ik vermoed ook dat hij stress ervaarde bij het net doen alsof er niks aan de hand was. Dan komt bij mij wel de vraag op hoe slecht getraind hij is c.q. wij allen zijn in het doen wat logisch en goed is op het moment zelf. Dat klinkt als een rare zin, but allow me to explain.

Veel mensen denken dat we afgeleerd hebben om in te grijpen als andere mensen ruzie hebben. Ik denk dat niet ingrijpen juist in onze genen zit – zie de chimps – en dat wél iets doen aangeleerd moet worden. Genen zijn namelijk geprogrammeerd voor 9-van-de-10-gevallen. Het zijn vuistregels. Het ís over het algemeen beter om je niet in de nesten te werken in sociale situaties. Het ís vrijwel altijd beter om niet hard pratend, veel bewegend, iedereen aanstarend in een volle lift te staan. Het ís meestal beter om twee vechtende mensen het zelf uit te laten vechten (uit ander onderzoek blijkt dat trouwens ook beter te zijn voor de relatie tussen de vechtjassen op de langere termijn).

Maar, als een collega van je openbaar een ander voor van alles en nog wat uitmaakt, dan mag je uit je apenbrein stappen en op z’n minst duidelijk maken dat het niet normaal is wat er gebeurt. Dat deze man, en vele mensen met hem in soortgelijke situaties, dat niet doen, komt volgens mij omdat zij dat niet geleerd hebben. Het is tijd dat wij, de mensapen, wat meer mensentrucjes leren.

Advertisements

One thought on “Mensentrucjes voor mensapen

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s